Analiza wpływu agresji środowiska

Przy badaniach przyczyn zniszczeń zabytków położonych w bezpośrednim sąsiedztwie lub na obszarze ośrodków sprzyjających zanieczyszczeniu atmosfery i wody agresywnymi substancjami należy poświęcić dużą uwagę wpływowi atmosferycznych warunków oraz wpływowi parametrów wewnętrznego klimatu pomieszczeń, a w szczególnych przypadkach również — otaczającego środowiska wodnego.

Skutki agresji chemicznej na dane tworzywo budowlane zależą od intensywności występowania w danym środowisku czynnika agresywności. W wielu krajach w tej dziedzinie zostały opracowane klasyfikacje stref lub stopnie szkodliwości z podaniem wskaźników liczbowych. Najczęściej intensywność ta określana jest przez stężenie, które wyraża się w środowisku gazowym w mg/ma, a w środowisku wodnym w mg/l.

Agresję środowiska powietrznego określa się przeważnie w zależności od stopnia zanieczyszczenia atmosfery pyłem i dwutlenkiem siarki (SO2). Dla środowisk wodnych uwzględnia się te substancje, które w danym środowisku najczęściej występują.

Przy wstępnych badaniach wpływu agresywności danego środowiska najbardziej przydatną w pracach konserwatorskich będzie skala pięciostopniowa charakteryzująca zmiany, jakie występują w materiałach lub konstrukcjach murowanych w procesie korozji chemicznej.

W zależności od stopnia agresji środowiska powietrznego, które otacza zabytki, można rozróżnić pięć następujących środowisk: nieagresywne, słabo agresywne, średnio agresywne, silnie agresywne i nadmiernie agresywne. Za środowisko nieagresywne można uważać mikroklimat zamkniętych przestrzeni we wnętrzu budowli oraz atmosferę z dala od ośrodków przemysłowych i wielkich miast. W środowisku tym na licu materiałów murowych objawy uszkodzeń nie występują.

Środowiska silnie agresywne i nadmiernie agresywne występują przede wszystkim w dużych miastach i w pobliżu ośrodków przemysłowych, a zwłaszcza zakładów chemicznych, hut, koksowni, ciepłowni, gazowni, cementowni itp., które zanieczyszczają atmosferę i wodę agresywnymi substancjami. W tym przypadku na powierzchni kamienia i cegły można zauważyć wyraźne zmiany postępujące w czasie: korozja rozwija się nie tylko z zewnątrz, lecz także powoduje szybko postępujący rozkład struktury materiałów murowych.

Do środowisk słabo i średnio agresywnych zaliczyć można obszary miejskie i znajdujące się pośrednio pomiędzy środowiskiem nieagresywnym a środowiskiem o wyższym stopniu agresji. Tu z kolei, w zależności od stężenia substancji agresywnych, można zauważyć nieznaczne zmiany powierzchniowe materiału, postępujące bardzo powoli, albo wyraźne zmiany epidermiczne, a nawet częściowe zmiany strukturalne postępujące w czasie.

Sprecyzowana powyżej klasyfikacja agresji środowisk pod względem porównawczym nie jest wyczerpująca, gdyż nie operuje konkretnymi wskaźnikami obrazującymi stopień nasycenia danego środowiska substancjami agresywnymi i nie podaje charakteru działania tych substancji na materiały i konstrukcje. Są to zagadnienia bardzo złożone i niedostatecznie jeszcze zbadane, przeto wymagające przy badaniach pomocy odpowiednich instytucji naukowych.

Jeśli chodzi o pochodzenie chemiczne agresji, to w zależności od przewagi czynników powodujących korozję rozróżnia się agresje:
—    siarczanową, charakteryzującą się tym, że w materiałach mineralnych wskutek tworzenia się soli kwasu siarkowego następuje rozsadzenie struktury bez ubytku masy,
—    węglanową, powodującą zmiany w strukturze na skutek ataku agresywnego dwutlenku węgla łub kwasu węglowego,
—    kwasową, powodowaną przez kwasy i sole silnych kwasów, której towarzyszy przeważnie ubytek masy wskutek rozpuszczenia zapraw,
—    ługującą, powodującą wyługowanie pewnych substancji mineralnych przez wody miękkie.

W niektórych przypadkach rozróżnia się również agresję amonową, magnezową, zasadową lub solową, albo też o charakterze złożonym, przy której występuje dwa lub więcej jednocześnie działających czynników. Ocenę stopnia szkodliwości danego środowiska i mechanizmu przemian chemicznych w elementach i materiałach zabytkowego obiektu mogą przeprowadzić tylko specjalistyczne placówki na podstawie pełnej analizy chemicznej. Te placówki mogą również określić, jakie środki ochronne są najbardziej racjonalne i ekonomiczne.

Dla ochrony dóbr kultury najskuteczniejszą metodą oddalenia agresji będzie usunięcie wszelkich źródeł powodujących degradację środowiska, w przypadkach zaś niemożliwych spowodowanie, aby stężenia substancji szkodliwych nie przekraczały stanu dopuszczalnego, tzn. takiego, który nie będzie szkodzić ludziom, roślinom ani materiałom.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *